Ble bydden ni heb ddiwylliant?

| 09-05-2015 8:21 pm

Fe wnes i glywed Caitlin Moran yn siarad yn ddiweddar. Fe ddywedodd hi  y dylai diwylliant fod yn ddrych i fywyd felly dylai merched weld merched, fel ydyn ni, mewn diwylliant. Nid fel mamau a gwragedd da, neu yn ferched diniwed ac ufudd, fel arall nid ein diwylliant ni yw e.

Yn ein diwylliant ni mae teuluoedd yn dal i fod yn Fam, sydd falle'n gweithio, ond yn dod adref i goginio a gwneud gwaith ty; tra mai'r Tad yw'r pen-teulu ac mae'n dwli ar bel-droed neu rywbeth tebyg ac mae dau neu dri o blant ganddyn nhw. Ond wrth gerdded lawr ar unrhyw stryd faint o'r rhain ydyn ni'n eu gweld bellach?
Ble mae'r mamau sengl, y cyplau un-rhyw a'r lleiafrifoedd ethnig ar raglenni teledu, mewn llyfrau  a hysbysebion? Ydyn mae pethau'n gwella ond alla i ddim peidio meddwl am hysbyseb Dolig archfarchnad fawr llynedd: Mam yn paratoi a choginio cinio Dolig i'r teulu estynedig ac yn cadw trefn ar y plant tra fod y Tad ar y soffa, ei draed lan, nes dod at y bwrdd bwyd. Stereotepis llwyr.
Dyw Dad ddim yn coginio. Ond mae e hyd yn oed yn berwi wy neu'n twymo cawl, yn gwneud brechdan neu fins ar dost iddo fe'i hunan; pan fydd Mam wedi coginio pryd mae e'n helpu weithiau - yn rhannu llysiau, yn bwtsio'r tato, yn rhoi llestri ar y ford, yn golchi llestri.
Does dim rhyfedd fod merched yn dal i gadw at y rol 'traddodiadol' os mai dyna maen nhw'n ei weld, ac mai dyna maen nhw'n meddwl sydd yn 'wir' neu sydd 'i fod'.

I ddangos cryfder diwylliant fe gyfeirodd Caitlin Moran at fechgyn ar iard yr ysgol yn cwympo mas i fod yn gymeriad o Dr Who, a hwnnw'n digwydd bod wedi cusanu dyn arall ar Dr Who dros y penwythnos. Fe ofynnodd hi pa ddeddf a faint o wleidyddion allai honni gael yr un effaith.
Dylai diwylliant ddim bod yn union adlewyrchiad wrth gwrs - ffuglen a ffantasi yw rhannau o'n diwylliant ni' ond ddylai e ddim fod yn cadarnhau hen stereoteips sydd, i fod, yn dod i ben! Rwy'n becso felly o glywed nad yw corff cyllido celfyddydau yng Nghymru yn fodlon rhoi arian i gomedi Cymraeg am nad yw'n e'n ffitio daclus i focs diwylliant traddodiaol. Diolch byth glei! Beth yw dychan ond cyfle i amlygu pethau bob dydd? Mewn sioe gomedi y dywedwyd hyn - sy'n enghraifft perffaith o'r defnydd o gomedi a'i berthnasedd i'r pethau bob dydd!
Have I Got News for You? The Now Show a Newsipe yw'r enghreifftiau gorau o ddychan sy'n dod i'r meddwl. Alla i ddim dweud sawl gwaith mae stori wedi dod yn fyw i fi neu i rywun ddweud, drwy ddychan, rhywbeth hollol amlwg na wnes i sylwi arno ynghynt. Fel Charlie Brooker yn trafod 'media hype'. Alla i ddim cofio beth oedd y stori newyddion oedd dan sylw'r wasg (sydd yn pwysleidio'r pwynt!) Ond dangosodd Charlie Brooker lwyth o glipiau o'r wasg yn siarad gyda gohebwyr yn dangos dim ond y newyddiadurwyr eraill, y torfeydd disgwylgar yn aros 'newyddion' ac i hynny bara am oriau! Heblaw i rywun ddweud, drwy ddychan, a fyddwn i wedi sylwi ar ddwli'r cyfryngau wedyn?

Dim ond dwy engraifft o effaith diwylliant sydd fan 'na ond mae'n ddigon i fi holi: ble bydden ni hebddo?

Ymateb

Mewngofnoda i Twitter er mwyn ymateb.


Twitter ikonoa