Y Rhandai Mwyn #adolygiad

| 28-07-2014 6:13 pm

Wrth trafod tai ac eiddo rydym yn torri'r profiad yn fan ddarnau.  Pwysleisir naillai ei werth neu ei phensaerniaeth, ond prin yr ystyrir bywydau a breuddwydion y preswylwyr.  Mae arddangosfa fendigedig o Rhandai yn Amgueddfa Werin Norwy yn llwyddo i ddod a'r cyfan ynghyd.  Fe ymwelais a hi yn ddiweddar a dyma fy adoloygiad.

Er ei fod yn rhan mor bwysig o'n bywydau rydym yn trafod pob elfen o'r cartref ar wahan.  Ystyrir hanes, cynllun, preswylwyr ac arwyddocad diwylliannol y cartref fel na petai cysylltiad rhyngddynt. 

Mae'r diwydiant tai yn pwysleisio'r ochr ymarferol: cost a phris a cynnyrch sy'n angenrheidiol i'w adeiladu a'u cynnal.  Mae'n wir i ddweud fod landloriaid preifat a cymdeithasol yn ymddiori ym mywydau eu tenantiaid, ond o'r ochr materol ac ariannol y mae hyn bennaf. 

Ar y llaw arall, mae llenyddiaeth a diwylliant poblogaidd yn dueddol o ymddiddori'n llwyr ym mywydau'r preswylwyr.  Mewn llenyddiaeth mae yna bwyslais ar  cyflwr y cartref a'i chynnwys, yn enwedig ar yr hyn y mae'n datgelu am fywydau'r cymeriadau.  Mae disgrifiadau Kate Roberts o fythynod llwm y chwarelwyr yn enghraifft.  Ond anaml y ceir son am adeiladwaith a'r adeiladwyr.

Dyna rhagoriaeth y Rhandai yn y Norsk Folkmuseum.  Ystyrir pob un elfen o'r cartref mewn hen floc o fflatiau a ail-godwyd yn ei amgueddfa awyr-agored.  Addurnwyd pob fflat i adlewyrchu oes arbennig rhwng 1865 i 2001, pan agorwyd yr arddangosfa.  Mae'n bosib mae bythynnod Rhyd-y-Car o Ferthyr Tydfil yn Sain Ffagan a'i ysbrydolodd.  Ond mae'r hyn sydd yn y Folkmuseum yn fwy uchelgeisiol o lawer. 

Mae fflat 1905 yn adlewyrchu cyffro'r cyfnod hwnnw pan enillodd Norwy ei annibyniaeth o Sweden.  Mae'r dodrefn a'r addurniadau wedi ei ysbrydoli gan y diddordeb newydd yn iaith a thraddodiadau'r wlad, ond eto'n fodern ac yn chwaethus.  Mae fflat arall o 1965 yn dangos cyfoeth newydd y wlad a twf diwylliant yr ifanc.  Drwyddi draw mae'r arddangosfa efo'r hunan-hyder i ddelio efo gwleidyddiaeth a dosbarth - elfennau a anwybyddir gan amla mewn amgueddfeydd yn y wlad hon.  Esbonir iddom fod fflat 1905 yn eiddo i genedlaetholwyr tra fod preswylwyr 1965 yn aelodau o'r blaid sosialaidd.  Nodwyd mai aelodau o'r petit bourgeoisie oedd y rhan fwyaf o'r perchnogion, tra fod ambell tenant dosbarth weithiol yn byw yn y bloc hefyd. 

Yn drawiadol iawn, mae un o'r fflatiau wedi ei seilio ar gartref cymeriadau Saer Doliau, gan y dramodydd enwog Norwyeg, Henrik Ibsen.  Gan ddilyn y cyfarwyddiadau llwyfan, mae'r curadur wedi creu cartref sydd yn "gyfforddus a chwaethus, heb fod yn ormodol" yn arddull dosbarth canol y cyfnod.  Mae effaith y rhan hyn o'r arddangosfa yn drawiadol iawn, gan ymgorffori elfen o'r ffordd o fyw yr oedd Ibsen mor feirniadol ohoni.

Yn gynsail i hyn oll mae ystafell cyntaf yr arddangosfa yn ymwneud a'r elfen pwysicaf oll: y gwaith adeiladu gwreiddiol.  Yma ceir y wybodaeth holl bwysig am y pensaerniaeth, y systemau gwresogi a hanes yr adeiladwyr.

Arddangosfa yw hon sy'n ymwneud a diwylliant yn ei ystyr ehangaf, yn cynnwys bywyd gwaith a domestig, llenyddiaeth a diwylliant pobl beunyddiol.  Ac mae'n llwyddo ar bob cyfri. 

Diolch i olew mor y gogledd mae Norwy yn wlad cyfoethog tu hwnt.  Ond braf i weld iddynt wario'n call a rhoi bywydau pobl gyffredin ar gof a chadw. 

http://www.norskfolkemuseum.no/en/Exhibits/The-Apartment-Building/

Ymateb

Mewngofnoda i Twitter er mwyn ymateb.


Twitter ikonoa