Iolo Selyf James

| 03-06-2014 5:10 pm

Mae ei ddelwedd yn dod yn fwyfwy adnabyddus yng Nghymru, a'i lais unigryw ar Gymru wedi ennill dilynwyr a gelynion, ond beth arall sydd i'w wybod am brif leisydd Y Ffug? Nico Dafydd fuodd yn siarad gydag ef.

"Does dim billboards i ddweud faint mor lawiog a desolate ac unig ydi sir Benfro"

Mae Iolo Selyf James yn rhwbio'i ben moel wrth edrych allan drwy'r ffenestr ar dair dafad yn cerdded heibio'n hamddenol yn yr hwyrddydd llwydaidd. Ni'n eistedd mewn car ar ben bryniau'r Preselau. Y bwriad oedd cynnal y cyfweliad yn yr awyr agored, ond 'dyw'r eironi ei bod hi'n oer a gwlyb ddim wedi pasio Iolo.

"Does dim billboards i ddweud faint mor lawiog a desolate ac unig ydi sir Benfro", mae'n dweud gyda gwen.

Fel lleisydd ac arweinydd caristmataidd Y Ffug mae'r bachgen ysgol fwyaf adnabyddus. Ar ol dechreuad digon arferol i fywyd y band (eu gig cyntaf o werth oedd rownd gyntaf Brwydr y Bandiau 2013), daeth eu henw'n amlwg wedi i lun wedi'i ysbrydoli gan eu can Cariad Dosbarth Canol Cymru ymddangos yng nghylchgrawn Golwg ac ar Twitter. Roedd y ffrae ymysg cenedlaetholwyr o garfannau gwahanol yn ddigon i roi enw Y Ffug ar flaen tafodau dilynwyr cerddoriaeth Gymraeg.

"Oedd e'n ffordd really da o gael sylw a chael pobl i o leia' cwestiynnu'r peth," medd Iolo. Ac mae hynny'n wir. Roedd digon yn feirniadol am y datganiad i 'anghofio Tryweryn', ond nid trwy ddamwain ddaeth y ffrae i fodolaeth. Roedd Iolo'n deall y goblygiadau wrth iddo ysgrifennu'r geiriau, wedi bod yn gwrando'n healeth ar Datblygu, Y Tystion a Gruff Rhys.

"O'n i'n gwybod unwaith bydde ni'n rhoi ein hunain mas fel y band wnaeth ddweud y thing horrible 'na fydde fe'n bendant yn cael sylw i ni. Oedd e either yn mynd i droi mas yn great, neu mae'n mynd i droi mas yn wael, ond mae pobl yn mynd i wybod amdano ni."

 

Un o'r digwyddiadau sy'n aros yn ei gof a ysbrydolodd y gan oedd diwrnod allan o wisg ysgol i godi arian i anfon plant i Batagonia "ar wyliau".

"Mae e fel fucking pilgrimage, ac i rai o'r teuluoedd ma' fe fel birthright i fod yn un o'r pedwar lwcus. Os unrhywbeth mae e'n enghraifft o mor drist mae'r sefyllfa wedi dod bod pobl yn barod i hedfan allan i wlad arall just i fod yn amazed gyda'r ffaith bod nhw'n gallu siarad Cymraeg fynna 'fyd."

Y syniad yma darodd nodyn gyda nifer o Gymry (ac a wylltodd nifer arall), gyda'r geiriau …Teulu clos yn danfon pres at y plant sy'n gwybod dim ond yr iaith, Pata a nofio Glan-llyn yn y gan fel saeth i galon rhai o genedlaetholwyr brwd y genedl. O fan hyn ddaeth y storm ar Twitter, gyda nifer (gan gynnwys yr awdur yma) yn trafod y cysyniad am ddyddiau. O safbwynt Y Ffug, dyma'r catalydd oedd angen, er i Iolo gyfaddef nad yw'n syniad newydd. I eraill, dyma'r gwarth mwyaf mewn degawdau.

Mae Iolo'n chwerthin am y cyfnod ac yn aralleirio un o'i arwyr, Richie Edwards, "Wales is like a museum."

"O'n i'n gwybod unwaith bydde ni'n rhoi ein hunain mas fel y band wnaeth ddweud y thing horrible 'na fydde fe'n bendant yn cael sylw i ni."

 

Dwi'n gofyn iddo ai badge of honour iddo yw'r ffaith ei fod yn dod o gefndir aml-ddiwyllianol (mae ei dad o sir Benfro a'i fam o Lundain ac o deulu Affro-Caribeaidd). Mae ei ateb yn osgoi'r cwestiwn ychydig,

"Mae lot fwy diddorol anyway cael dylanwadau gwahanol yn fy mywyd."

Ydy'r ffaith ei fod yn ymwybodol o hynny wedi cael dylanwad arno?

"Ie, falle. Mae bod yn blentyn i fam ddu yng Nghrymych just bach o… Just yn rhywbeth od. Dwi wastad wedi bod yn od."

"Y ffaith yw bod nhw'n bobl eitha' rhyddfrydol i gymharu gyda rhieni arall, mae nhw wedi gweld y culture 'na'i gyd. Mae Mam wedi bod i raves, wedi byw fel hippy traveller am cwpwl o flynyddoedd, a gan bod hi 'di cael fi mor ifanc [roedd hi'n 21]… Just dwi'n meddwl ges i rieni eitha' cool. Mae nhw wedi dangos cerddoriaeth gwych i fi, ac wedi gadael i fi wneud penderfyniadau fy hunan a wedi gadael i fi, o few rheswm, i gael y lle 'na dwi'n credu fod pobl angen i ddatblygu fel pobl."

Mae'n amlwg ei fod yn teimlo'n ddyledus am ei fagwraeth, ac yn hapus iawn i son am ei fam, a ddysgodd Gymraeg ar ol symud i Gymru drwy 'wrando ar records y Super Furries'.

"Mae'n eitha' od os ti'n edrych arno o berspectif rhywun arall; rhywun yn symud o Llundain i sir Benfro. Mae'n dangos bod gyda ni fel Cymry just diwylliant sy'n attractive."

 

"Un peth, actually, fi 'di cael fy ngalw lot yw 'gay', jsut achos bod fi ddim yn ffitio i'r norm."

Pan dwi'n gofyn iddo am dyfu fyny yng Nghrymych, mae'n chwerthin wrth son am blant yn yr ysgol yn defnyddio termau hiliol, ond yn eu maddau oherwydd eu hoed.

"Ond mae'n bendant yn dangos wedyn y ffaith bod pobl, achos bod nhw ddim yn cymysgu, lot llai tolerant, boed yn dras gwahanol, lliw gwahanol, neu just yn bersonoliaeth gwahanol. Ond o'n i wastad yn wahanol"

"Pan o'n i tua 11 neu 12 'nes i dropio allan o rygbi, achos erbyn hynny oedd jocian am fod yn gay a tynnu trowsus eich gilydd lawr ddim yn ddoniol i fi bellach."

Mae'n poeri'r geiriau 'macho rugby bullshit' ac yn stopio cyn pwyslieisio'r pwynt,

"Un peth, actually, fi 'di cael fy ngalw lot yw 'gay', jsut achos bod fi ddim yn ffitio i'r norm."

 

Nid yw Iolo'n gweld ei hun yn aros yng Nghrymych. Mae'n meddwl y buasai'n well yn 'byw yn rhywle fel Camden' lle nad yw'n cael hen ddynion yn syllu arno oherwydd ei jeans tynn a'i ben wedi'i eillio. Mae'r bywyd o gapeli ac eisteddfodau a theuluoedd sydd wedi byw yn yr un ardal ers cenedlaethau yn rhywbeth sy'n gwthio'n erbyn ei ysbryd rhydd. Dim ond un opsiwn sydd iddo, sef symud.

"Dwi just yn gweld yr endless cycle 'ma, a dyw e ddim yn joc, mae e actually yn digwydd," mae'n dweud am y plant sy'n astudio'r Gymraeg, dim ond i fynd yn ol i'r ysgol y mynychasant.

Gellir bron dweud ei fod wedi rhoi fyny ar Grymych erioed. Mae ei frwydr a'i orwelion ef yn ehangach. Gwastraff bywyd iddo fyddai peidio a gweld y byd. Mae ein sgwrs yn gorffen drwy fynd yn ol at y gan honno a'i genedlaetholdeb.

"Mae diwylliant yn newid wrth i amser newid, ac mae hwnna'n rhywbeth mae'n rhaid i Gymru dderbyn."




- ND

Ymatebion

| 04-06-2014 10:27 am | #1

Ma camden wedi gwerthu allan am sawl flwyddyn erbyn hyn, gwerth iddo fe aros yma a creu helbul drygionus yn Cymru, caeth e lot mwy hwyl

| 06-06-2014 11:58 am | #2

Aeth Dave Datblygu byth i fyw yn Llundain, naddo? Falle bydde fe wedi bod yn syniad da.

| 30-06-2014 10:27 am | #3

Mwynha dy hun yn Camden mêt. Neith y gweddill ohonom cario mlaen i fyw yn ein ein "endless circle" yng Nghymru

Ymateb

Mewngofnoda i Twitter er mwyn ymateb.


Twitter ikonoa